Yıl:2018   Sayı: 12   Alan: Diyetetik  

İdil ALPAT, Gözde DUMLU BİLGİN
GLUTENSİZ DİYET: TREND Mİ YOKSA TEDAVİ YÖNTEMİ Mİ?
 
Amaç: Gluten, buğday tanelerinin ana depolama proteinidir ve temelde gliadin ve glutenin olmak üzere yüzlerce farklı ama birbirine benzer proteinin karışımıdır. Özellikle Türkiye'de temel besin kaynağı olan tahıl grubunun çoğunun içeriğinde gluten bulunmaktadır. Buğday, arpa ve çavdar gluten içeren tahıllar olarak bilinirken; amaranth, kinoa, karabuğday, sorgum gibi psödotahıllar ve pirinç ise doğal olarak içeriğinde gluten bulunmayan tahıllardır. Gluten tüketimi, bugüne kadar birçok farklı hastalıkla ilişkilendirilmiştir. Bunlardan en yaygın olarak bilineni çölyak hastalığıdır. Çölyak dışında çeşitli deri hastalıkları, bazı nörolojik rahatsızlıklar, depresyon, migren, otizm ve obezite gibi birçok farklı sağlık problemi de gluten tüketimi ile ilişkilendirilmiştir. Bu hastalıkların ortak özellikleri, gluten tüketimi sonucunda bazı semptomların görülebilmesi ve glutensiz diyetin bu semptomları azaltabilmesidir. Glutensiz beslenme son yıllarda önemli derece popülarite kazanmıştır. Amerikalı yetişkinlerin neredeyse üçte birinin glutensiz beslendiği bildirilmiştir. Glutensiz beslenmenin bu denli yaygınlaşması, bu diyetin genel sağlık etkilerinin araştırılması gerekliliğini doğurmuştur. Bu çalışmada, gluten ile ilişkili otoimmün, alerjik ve otoimmün veya alerjik olmayan sağlık problemleri, bu sağlık problemlerinde glutensiz beslenmenin etkisi ve glutensiz beslenmenin genel sağlık etkilerinin derlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Science Direct, PubMed ve Springer Link veri tabanları ile gluten ve beslenme alanında yayın yapan Türk ve uluslararası dergilerden faydalanılarak ‘Gluten, Çölyak, Diyet, Glutensiz, Gluten İntoleransı, Buğday’ anahtar kelimeleri ile genel olarak son 10 yıla ait makaleler ve rehberler araştırmaya dahil edilerek yapılmış retrospektif bir kayıt çalışmasıdır. Sonuç: Gluten tüketimi bugüne kadar çölyak, buğday alerjisi, depresyon, migren, otizm gibi birçok farklı sağlık problemi ile ilişkilendirilmiştir. Bunun sonucu olarak bu konuda çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda ise glutensiz beslenmenin birçok farklı sağlık probleminde önleyici veya tedavi edici olabildiği kanıtlanmıştır. Glutensiz diyet, bu sağlık problemlerinde beslenme tedavisi olarak kullanılabilmektedir. Glutensiz beslenme, farklı neden veya hedefler için gluten duyarlılığı olmayan kişiler arasında da oldukça popüler bir trend haline gelmiştir. Glutensiz ürünlerin standart ürünlerden daha sağlıklı olduğuna inanılması, çoğu kişi için glutensiz beslenme yönünde önemli bir motivasyon oluşturmaktadır. Fakat glutensiz diyet modelinin karbonhidrat, demir, folat, niasin, çinko ve lif içeriğinin oldukça fakir olduğu araştırmalarla kanıtlanmıştır. Ayrıca bazı glutensiz ürünler standart ürünlere göre daha yüksek enerji ve yağ içerebilmektedir. Çölyak hastası bireylerin glutensiz beslenmeye geçtiklerinde bu nedenle kilo aldıkları düşünülmektedir. Literatürde kilo kontrolü ve gluten ilişkisi hakkında çelişkili çalışma sonuçları bulunsa da, glutensiz diyetin bazı sağlık problemlerinde olumlu etkileri olduğu kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Gluten, Çölyak, Diyet, Glutensiz, Gluten İntoleransı, Buğday

Doi: 10.17362/DBHAD.2018.1.3

GLUTEN-FREE DIET: TREND OR TREATMENT METHOD?
 
Aim: Gluten is the main storage protein of wheat grains and is a mixture of hundreds of similar but different proteins, mainly gliadin and glutenin. Gluten containing grains are important staple foods, especially in Turkey. Whilst wheat, barley and rye are considered as gluten containing grains; rice and pseudo-cereals such as amaranth, sorghum, quinoa, buckwheat does not contain gluten naturally. Gluten has been linked to various health problems. The most widely known among these is celiac disease. Other than celiac; many different health problems such as various skin diseases, some neurological disorders, depression, migraine, autism and obesity have also been associated with gluten consumption. The common features of these diseases are that gluten consumption may result in some symptoms and gluten-free diet may reduce these symptoms. In recent years, gluten-free diets have gained an important popularity. It has been reported that almost one third of American adults are on a gluten-free diet. The widespread use of gluten-free diet has led to the necessity for more research results about the general health effects of this diet. In this thesis study; gluten-related autoimmune, allergic and non-autoimmune or non-allergic health problems, the effect of gluten-free diet on these health problems and the general health effects of a gluten-free diet were aimed to be compiled. Method: ‘Gluten, Celiac, Diet, Gluten Free, Gluten Intolerance, Wheat’ keywords and the articles and guidelines of the last 10 years have been included in this retrospective study by using Science Direct, PubMed and Springer Link databases and Turkish and international journals published in the field of gluten and nutrition. Conclusion: Gluten consumption has been associated with many different health problems such as celiac, wheat allergy, depression, migraine, and autism. As a result, various studies have been carried out on this matter. As a result of the studies done, gluten-free diet has proven to be preventative or therapeutic in many different health problems. Gluten-free diet can be used as nutritional therapy in these health problems. Gluten-free diet has become a popular trend among healthy individuals for different reasons or goals. The belief that gluten-free products are healthier than standart products is an important motivation to carry out a gluten-free diet for most people. However, the gluten-free diet has been proven to be extremely poor in carbohydrate, iron, folate, niacin, zinc and fiber content. In addition, some gluten-free products may have higher energy and fat content than standart products. This is thought to be the reason why celiac patients gain weight when they start to carry out a gluten-free diet. Although there are conflicting study results about gluten and weight control in the literature, it has been proven that gluten-free diet has positive effects on some health problems.

Keywords: Gluten, Celiac, Diet, Gluten-Free, Intolerance, Wheat

Doi: 10.17362/DBHAD.2018.1.3

Tam Metin